Leo Swaans poseert in de Burg. Buijsstraat in Herpt met op de achtergrond de toenmalige burgemeesterswoning. Yuri Floris Fotografie
Leo Swaans poseert in de Burg. Buijsstraat in Herpt met op de achtergrond de toenmalige burgemeesterswoning. Yuri Floris Fotografie (Foto: Yuri Floris)

Herpt: kerkdorp aan het Oude Maasje

  Historie

Na zijn pensionering als directielid bij het Drunense D'Oultemontcollege nam Leo Swaans een bijzondere uitdaging van streekarchivaris Hildo van Engen aan. De opdracht was om een hoofdstuk te schrijven voor een boek waarin onder andere de Herptse burgemeester Izak Buijs (1825-1911) centraal komt te staan. In dit nog te verschijnen boek worden uit alle kernen van de gemeente Heusden markante personen in het zonnetje gezet.

door Hans van den Eeden

HERPT - Herptenaar Leo Swaans ging met veel enthousiastme aan de slag en verdiepte zich in de markante burgemeester. Onlangs verhaalde hij de bewoners van zijn dorp in een afgeladen dorpshuis gedreven zijn bevindingen. "Mijn opdracht was een verhaal van zo'n 5000 woorden te schrijven. Het werden er uiteindelijk 8000. Omdat de archivaris streng was, heb ik uiteindelijk 3000 woorden moeten schrappen", vertelt hij.

Uit zijn onderzoeksresultaten blijkt dat Swaans heeft gekozen om de persoon van Izak Buijs binnen de context van de ontwikkeling van het dorp te plaatsen. Het gaat hierbij globaal om de periode tussen 1850 en 1915. Swaans ging in zijn speurtocht niet over één nacht ijs en was veel in verschillende archieven te vinden. Hij zocht en vond daar oude kranten, foto's, anekdotes, verhalen en aktes. Snel werd duidelijk dat er in Herpt verschillende 'machten' invloed hadden. Dat betrof naast de burgerlijke en de kerkelijke invloed, ook die van families. Het landelijke en agrarische Herpt was (en is) een fijne plaats om te wonen. Iedereen kent elkaar. Dit wordt versterkt door inwoners die Buijs, Verhoeven of De Wilt heten.

In 1885 werd gemeentesecretaris Izak Buijs op 32-jarige leeftijd benoemd tot burgemeester. Hij werd met feestgedruis compleet met rijtoer door Heusden en Oudheusden in het versierde Herpt binnengehaald. Swaans onderzocht ook hoe de wens om een eigen parochiekerk te bewerkstelligen in daadkracht werd omgezet. De inwoners van Herpt brachten in 1911 ruim 20.000 gulden bijeen om de bouw van de St. Catharinakerk mogelijk te maken.

In zijn uitgebreid en gedegen onderzoek gaat Swaans onder andere in op het verenigingsleven, de horeca en markante figuren. Ook het graven van de Bergsche Maas bracht Herpt, door de onteigening en de bedragen die daarmee werden uitgekeerd, veel voorspoed. Ondanks dat het dorp aan het Oude Maasje keurig in de pas liep, waren er ook zorgen. Zo moesten landlopers worden geweerd, volgde inkwartiering en waren twee kermissen teveel van het goede.

Aanvankelijk huurde de gemeente een kamer in het café. Daar kwam in 1895 bij de opening van het gemeentehuis verandering in. Omdat niemand zich kandidaat stelde, ging burgemeester Buijs zelf op pad om eigenhandig gemeenteraadsleden te werven. "Wat ik jammer genoeg niet heb kunnen achterhalen, is waar Izak Buijs begraven ligt. Wie het weet, mag het zeggen", besluit Swaans.

Meer berichten